Bỏ qua đến nội dung

Cực Tây A Pa Chải - Cột mốc thiêng liêng trên đỉnh Khoan La San

Tọa lạc trên đỉnh núi cao sừng sững giữa đại ngàn biên viễn thuộc xã Sín Thầu, huyện Mường Nhé, tỉnh Điện Biên, cực Tây A Pa Chải là một trong những tọa độ địa lý thiêng liêng bậc nhất trên đất liền Việt Nam.

NSSC Điện BiênĐăng: Cập nhật lần cuối: 17 phút đọc

Toàn cảnh núi rừng biên cương hùng vĩ tại khu vực cực Tây A Pa Chải thuộc huyện Mường Nhé

Tọa lạc trên đỉnh núi cao sừng sững giữa đại ngàn biên viễn thuộc xã Sín Thầu, huyện Mường Nhé, tỉnh Điện Biên, cực Tây A Pa Chải là một trong những tọa độ địa lý thiêng liêng bậc nhất trên đất liền Việt Nam. Nơi đây hội tụ vẻ đẹp hùng vĩ của đỉnh Khoan La San quanh năm mây phủ, gắn liền với cột mốc số 0 tại ngã ba biên giới Việt - Lào - Trung cùng bản sắc văn hóa lâu đời của đồng bào dân tộc Hà Nhì.

Vị trí địa lý biên cương của cực Tây A Pa Chải

Trong cấu trúc địa lý tự nhiên và hành chính lãnh thổ của vùng Tây Bắc, cực Tây A Pa Chải giữ vị thế chiến lược đặc biệt quan trọng khi đánh dấu điểm tận cùng về hướng tây trên đất liền của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Không chỉ mang ý nghĩa phân định ranh giới quốc gia, vùng đất biên cương thuộc huyện Mường Nhé này còn là điểm giao thoa địa chất giữa các sơn mạch lớn của bán đảo Đông Dương.

Đỉnh núi Khoan La San nơi ngã ba biên giới

Về tọa độ địa lý hành chính, cực Tây A Pa Chải nằm tại bản A Pa Chải (bản Tá Miếu) thuộc xã Sín Thầu, huyện Mường Nhé, tỉnh Điện Biên, cách trung tâm thành phố Điện Biên Phủ cùng quần thể di tích Chiến trường Điện Biên Phủ và cánh đồng Mường Thanh khoảng 250 km về phía tây bắc. Hành trình kết nối từ lòng chảo Điện Biên lên tới vùng biên viễn Sín Thầu đi dọc theo trục Quốc lộ 12 qua vùng đất của đặc sản dứa Mường Chà Điện Biên, sau đó rẽ vào Quốc lộ 4H xuyên qua những dãy núi trùng điệp dọc thung lũng sông Đà và suối Nậm Nhé.

Điểm hội tụ chính xác của ngã ba biên giới Việt - Lào - Trung được xác lập trên đỉnh Khoan La San (nhiều tài liệu địa phương phiên âm là Khoang La San) ở độ cao 1.864 mét so với mực nước biển, tại tọa độ khoảng 22 độ 23 phút 53 giây vĩ Bắc và 102 độ 08 phút 38 giây kinh Đông. Ngọn núi cao sừng sững này là nơi đường biên giới trên đất liền của ba quốc gia láng giềng gặp nhau tại một điểm duy nhất: phía đông nam là xã Sín Thầu thuộc huyện Mường Nhé (tỉnh Điện Biên, Việt Nam); phía tây nam là huyện Nhot Ou thuộc tỉnh Phôngsali (Lào); và phía bắc là huyện Giang Thành thuộc thành phố Phổ Nhĩ, tỉnh Vân Nam (Trung Quốc).

Chính từ vị thế địa lý độc đáo nơi ba đường biên giới quốc gia chụm lại trên một đỉnh núi cao giữa rừng già, từ bao đời nay trong dân gian đã lưu truyền câu nói biểu tượng gắn liền với cực Tây A Pa Chải là "Một con gà gáy cả ba nước đều nghe thấy". Trong ngôn ngữ bản địa của đồng bào dân tộc Hà Nhì sinh sống dưới chân núi, địa danh "A Pa Chải" mang ý nghĩa là "vùng đất bằng phẳng" nằm giữa các triền núi cao — nơi tổ tiên người Hà Nhì đã khai phá ruộng bậc thang, lập bản dựng làng và bền bỉ canh giữ từng tấc đất biên cương.

Địa mạo sơn nguyên Sín Thầu và mạch nguồn sông Đà

Xét về cấu trúc địa chất, khu vực cực Tây A Pa Chải và đỉnh Khoan La San thuộc phần kéo dài về phía tây bắc của hệ thống sơn nguyên hiểm trở vùng thượng nguồn sông Đà. Địa hình toàn vùng xã Sín Thầu và huyện Mường Nhé bị chia cắt mạnh bởi các dãy núi cao cấu tạo từ đá granitoit, đá phiến thạch anh và đá cát kết cổ đại có độ cao trung bình từ 1.000 đến trên 1.800 mét, xen kẽ những thung lũng hẹp chạy dọc theo hướng tây bắc - đông nam.

Sườn núi đỉnh Khoan La San có độ dốc tự nhiên rất lớn, nhiều đoạn vách núi từ 35 đến 50 độ với các sống núi hẹp chạy uốn lượn giữa biển mây. Hệ thống thủy văn bao quanh vùng núi cực Tây gồm hàng chục khe suối đầu nguồn chảy ra từ mạch nước ngầm dưới tán rừng nguyên sinh như suối Nậm Khum, suối Nậm Sin và sông Nậm Nhé, hợp lưu trực tiếp vào dòng sông Đà để nuôi dưỡng toàn bộ hệ sinh thái rừng nhiệt đới và những cánh đồng lúa nước dưới chân núi.

Toàn cảnh núi rừng biên cương hùng vĩ tại khu vực cực Tây A Pa Chải thuộc huyện Mường Nhé
Toàn cảnh núi rừng biên cương hùng vĩ tại khu vực cực Tây A Pa Chải thuộc huyện Mường Nhé

Hình 1 - Cảnh quan các dãy núi trùng điệp bao bọc vùng biên giới huyện Mường Nhé, tỉnh Điện Biên.

Kiến trúc cột mốc chủ quyền tại cực Tây A Pa Chải

Đứng uy nghiêm trên đỉnh cao 1.864 mét của đỉnh Khoan La San, công trình kiến trúc mang giá trị lịch sử và pháp lý quốc tế trọng đại nhất tại cực Tây A Pa Chải chính là cột mốc số 0 — cột mốc giao điểm đường biên giới của ba nước Việt Nam, Lào và Trung Quốc. Toàn bộ hình khối, kích thước và chất liệu chế tác cột mốc đều tuân thủ nghiêm ngặt các hiệp ước hoạch định biên giới quốc tế, thể hiện sự tôn trọng chủ quyền lãnh thổ và khát vọng hòa bình bền vững.

Quá trình khảo sát và dựng mốc đá năm 2005

Trong lịch sử phân giới cắm mốc biên giới trên đất liền của Việt Nam, việc xác định vị trí và xây dựng cột mốc tại ngã ba biên giới Việt - Lào - Trung là kết quả của quá trình đàm phán ngoại giao và khảo sát thực địa công phu giữa Chính phủ ba nước Việt Nam, Lào và Trung Quốc vào đầu thế kỷ XXI. Sau khi ký kết Hiệp ước xác định giao điểm đường biên giới ba nước, lực lượng chuyên gia trắc địa, công binh và bộ đội biên phòng của ba quốc gia đã phối hợp khảo sát địa chất trên đỉnh Khoan La San trong điều kiện thời tiết vùng núi cao khắc nghiệt.

Ngày 21 tháng 04 năm 2005, công trình xây dựng cột mốc số 0 tại cực Tây A Pa Chải chính thức được khởi công trên đỉnh cao 1.864 mét. Để đưa khối đá hoa cương nặng hàng tấn cùng hàng chục tấn vật liệu xây dựng từ chân núi tại xã Sín Thầu vượt qua đường rừng dốc ngược lên tới đỉnh Khoan La San, cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng A Pa Chải (Đồn Biên phòng 317) cùng lực lượng kỹ thuật và đồng bào địa phương đã vận chuyển thủ công suốt hơn hai tháng ròng rã. Đến ngày 27 tháng 06 năm 2005 (nghiệm thu toàn bộ ngày 05 tháng 07 năm 2005), công trình cột mốc số 0 chính thức hoàn thành, trở thành biểu tượng của đường biên giới hòa bình, hữu nghị và ổn định.

Thông số kỹ thuật và địa lý Dữ liệu chuẩn xác tại cực Tây A Pa Chải Ý nghĩa pháp lý và đặc điểm kiến trúc
Tên gọi công trình biên giới Cột mốc số 0 (Cột mốc ngã ba biên giới) Đánh dấu giao điểm biên giới trên đất liền giữa Việt Nam, Lào và Trung Quốc
Vị trí tọa lạc tự nhiên Trên đỉnh Khoan La San cao 1.864 m Thuộc địa phận xã Sín Thầu, huyện Mường Nhé, tỉnh Điện Biên
Thời gian xây dựng cột mốc Khởi công 21/04/2005, hoàn thành 27/06/2005 Công trình phối hợp khảo sát và thi công giữa cơ quan biên giới ba quốc gia
Chất liệu chế tác thân mốc Đá hoa cương nguyên khối (đá granit) Độ bền vĩnh cửu, chịu được sương muối, gió bão và biên độ nhiệt khắc nghiệt
Hình dáng và kích thước mốc Lăng trụ tam giác đều, chiều cao 2,0 mét Ba mặt mốc phẳng quay chính xác về hướng lãnh thổ của ba quốc gia tương ứng
Hoa văn chạm khắc trên mốc Quốc huy và tên nước bằng chữ quốc ngữ Khắc trang trọng Quốc huy Việt Nam, Lào, Trung Quốc và năm cắm mốc 2005
Cấu trúc bệ đỡ và sân mốc Bệ đá hình lục giác trên nền vuông 5m x 5m Tổng diện tích sân lát đá rộng 25 m² vững chãi ngay trên chóp núi cao 1.864 m
Đơn vị quản lý và bảo vệ Đồn Biên phòng A Pa Chải (Đồn 317) Tổ chức tuần tra bảo vệ đường biên, cột mốc và giữ gìn an ninh vùng biên viễn

Hình khối lăng trụ tam giác bằng đá hoa cương

Về kiến trúc tạo hình, cột mốc số 0 tại cực Tây A Pa Chải được chế tác từ đá hoa cương nguyên khối (đá granit màu hồng xám tự nhiên) theo hình lăng trụ tam giác đều, có chiều cao đúng 2,0 mét. Thân cột mốc lăng trụ tam giác đặt trang trọng trên một bệ đỡ hình lục giác kiên cố, bên ngoài bao quanh bởi khoảng sân hình vuông lát đá có kích thước mỗi chiều 5 mét nhân 5 mét (tổng diện tích bề mặt sân mốc rộng 25 mét vuông).

Ba mặt phẳng của khối lăng trụ đá hoa cương nguyên khối được định vị phương hướng địa lý chuẩn xác để mỗi mặt quay thẳng về phía lãnh thổ của một quốc gia tại ngã ba biên giới Việt - Lào - Trung. Trên mặt cột mốc hướng về phía đông nam thuộc lãnh thổ Việt Nam, phía trên cùng gắn Quốc huy nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trang nghiêm, chính giữa khắc dòng chữ in hoa "VIỆT NAM" màu đỏ và phía dưới khắc năm "2005". Mặt quay về hướng tây nam khắc Quốc huy và tên nước Lào bằng chữ Lào; mặt quay về hướng bắc khắc Quốc huy và tên nước Trung Quốc bằng chữ Hán. Hệ thống đường tuần tra và hơn 500 bậc đá dẫn lên đỉnh núi giúp cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng A Pa Chải thực hiện tốt công tác bảo vệ chủ quyền quốc gia.

Cảnh quan núi non hùng vĩ và biển mây trên hành trình tới cực Tây A Pa Chải tỉnh Điện Biên
Cảnh quan núi non hùng vĩ và biển mây trên hành trình tới cực Tây A Pa Chải tỉnh Điện Biên

Hình 2 - Địa hình núi cao hùng vĩ đặc trưng của vùng biên viễn Tây Bắc thuộc tỉnh Điện Biên.

Hệ sinh thái đại ngàn bao quanh cực Tây A Pa Chải

Không chỉ mang tầm vóc của một tọa độ chủ quyền thiêng liêng, không gian tự nhiên bao quanh cực Tây A Pa Chải còn là một kho tàng đa dạng sinh học quý giá của vùng Tây Bắc Việt Nam. Nằm tiếp giáp trực tiếp với Khu dự trữ thiên nhiên Mường Nhé, dãy núi Khoan La San sở hữu thảm thực vật rừng nguyên sinh phân tầng rõ rệt theo độ cao địa hình cùng cảnh quan khí hậu á nhiệt đới núi cao đặc sắc.

Rừng nguyên sinh nhiệt đới và thảm thực vật quý

Trên hành trình từ chân núi thuộc xã Sín Thầu lên tới đỉnh Khoan La San ở độ cao 1.864 mét, thảm thực vật tại cực Tây A Pa Chải biến đổi qua ba đai cao sinh thái tự nhiên. Ở đai thấp từ độ cao 700 đến 1.100 mét là rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới với các loài cây gỗ lớn thuộc họ Dầu, họ Đậu, họ Dẻ, xen lẫn rừng vầu, rừng nứa và các trảng cỏ tranh xanh mướt.

Khi lên tới đai độ cao từ 1.100 đến 1.600 mét, cảnh quan chuyển sang kiểu rừng kín hỗn giao cây lá rộng và lá kim á nhiệt đới núi trung bình với hàng trăm loài phong lan rừng, dương xỉ thân gỗ, thảo quả và dược liệu quý. Liên kết sinh thái với Khu dự trữ thiên nhiên Mường Nhé rộng hơn 45.000 héc-ta kế cận, rừng biên giới Sín Thầu là nơi cư trú của nhiều loài động vật quý hiếm trong Sách Đỏ Việt Nam như gấu ngựa, báo gấm, sơn dương, voọc xám. Từ độ cao 1.600 mét lên tới đỉnh 1.864 mét nơi đặt cột mốc số 0 là kiểu rừng lùn đỉnh núi, rừng trúc lùn và đỗ quyên cổ thụ; mùa xuân hoa rừng nở rộ thu hút đàn ong bản địa về làm tổ, tạo nên đặc sản mật ong rừng Mường Nhé vàng óng, thơm nồng hương thảo mộc.

Khí hậu vùng cao biên giới bốn mùa mây phủ

Khí hậu tại khu vực cực Tây A Pa Chải mang đặc trưng nhiệt đới gió mùa vùng núi cao Tây Bắc với hai mùa rõ rệt là mùa mưa (tháng 5 đến tháng 9) và mùa khô lạnh (tháng 10 đến tháng 4 năm sau). Do nằm ở độ cao lớn và được bao bọc bởi rừng già nguyên sinh, nhiệt độ trung bình năm tại xã Sín Thầu luôn mát mẻ từ 18 đến 20 độ C. Vào mùa đông từ tháng 11 đến tháng 2, nhiệt độ trên đỉnh Khoan La San thường hạ xuống dưới 10 độ C; buổi bình minh, biển mây trắng xóa cuộn trào dưới chân cột mốc ôm trọn lấy các dãy núi của cả ba quốc gia.

Bước sang mùa xuân từ tháng 2 đến tháng 4, tiết trời ấm áp dần lên, sắc trắng của hoa ban, hoa mận, hoa đào rừng bung nở khắp các sườn đồi huyện Mường Nhé, hòa cùng nhịp điệu mùa xuân của lễ hội Hoa Ban Điện Biên trên khắp mảnh đất lịch sử. Đến tháng 9 và tháng 10 hàng năm, những thửa ruộng bậc thang dưới chân núi tại bản A Pa Chải và bản Tả Kố Khừ lại chuyển sang sắc vàng óng ả của mùa lúa chín, dệt nên bức tranh biên viễn thanh bình.

Bản sắc văn hóa và bảo tồn tại cực Tây A Pa Chải

Sức cuốn hút bền vững của cực Tây A Pa Chải không chỉ đến từ cột mốc chủ quyền trên đỉnh núi cao mà còn bắt nguồn từ chiều sâu văn hóa bản địa đặc sắc của cộng đồng dân tộc Hà Nhì tại xã Sín Thầu. Trải qua nhiều thế hệ sinh sống nơi ngã ba biên giới, người Hà Nhì đã cùng bộ đội biên phòng kiến tạo nên một "phên giậu lòng dân" vững chắc, vừa bảo tồn di sản văn hóa vừa gìn giữ bình yên cho từng đường biên, cột mốc.

Đời sống văn hóa người Hà Nhì nơi bản Sín Thầu

Xã biên giới Sín Thầu là địa bàn cư trú tập trung lâu đời của đồng bào dân tộc Hà Nhì (nhánh Hà Nhì Cồ Chồ) tại các bản A Pa Chải, Tả Kố Khừ, Sín Thầu. Kiến trúc nhà ở cổ truyền của người Hà Nhì vùng cực Tây là những ngôi nhà trình tường đắp bằng đất sét dày từ 40 đến 50 cm, mái hình chóp bốn mái thấp giúp giữ ấm vào mùa đông sương giá và mát mẻ vào mùa hạ.

Đời sống tâm linh gắn kết cộng đồng của người Hà Nhì tại xã Sín Thầu được kết tinh qua lễ hội Gạ Ma Thú của người Hà Nhì Mường Nhé (lễ cúng bản đầu năm mới vào tháng Hai âm lịch, được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia) nhằm tạ ơn thần rừng, thần nước, thần đất và cầu chúc mùa màng tươi tốt, bản làng bình yên. Trong các dịp lễ hội hay Tết cổ truyền Hồ Sự Chà tháng Mười âm lịch, mâm cỗ truyền thống nơi vùng biên luôn hiện diện những thức quà tinh túy của núi rừng Điện Biên như xôi nếp nương Điện Biên dẻo thơm, bánh giày giã tay, món gà nướng mắc khén Điện Biên ướp hạt mắc khén Điện Biên rừng già, chấm cùng bát chẩm chéo người Thái Điện Biên đậm đà.

Sứ mệnh giữ gìn cột mốc phên giậu Tổ quốc

Trải dài trên tuyến biên giới tiếp giáp hai nước Lào và Trung Quốc, công tác quản lý, bảo vệ chủ quyền tại cực Tây A Pa Chải luôn nhận được sự chung sức đồng lòng giữa cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng A Pa Chải và nhân dân các dân tộc huyện Mường Nhé. Công tác bảo tồn di sản thiên nhiên, văn hóa và bảo vệ an ninh biên giới tại khu vực Sín Thầu hiện nay tập trung vào bốn trụ cột cốt lõi sau đây.

  • Tuần tra song phương và bảo vệ nguyên trạng hệ thống mốc giới: Cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng A Pa Chải phối hợp chặt chẽ với dân quân và nhân dân xã Sín Thầu tổ chức tuần tra định kỳ lên đỉnh Khoan La San, bảo vệ tuyệt đối an toàn cột mốc số 0 cùng hệ thống mốc giới quốc gia.
  • Bảo tồn nghiêm ngặt hệ sinh thái rừng đầu nguồn biên giới: Thực hiện hương ước bảo vệ rừng của đồng bào dân tộc Hà Nhì, giữ gìn nguyên vẹn những cánh rừng nguyên sinh trên dãy Khoan La San gắn với Khu dự trữ thiên nhiên Mường Nhé để chống sạt lở và bảo vệ nguồn nước.
  • Gìn giữ và phát huy di sản văn hóa phi vật thể bản địa: Bảo tồn không gian văn hóa truyền thống của người Hà Nhì từ lễ hội Gạ Ma Thú, Tết Hồ Sự Chà, nghệ thuật thêu trang phục cổ truyền đến kiến trúc nhà trình tường tại các bản làng biên giới.
  • Giáo dục truyền thống yêu nước và ý thức chủ quyền quốc gia: Kết nối điểm cực Tây thiêng liêng với chuỗi di tích lịch sử cách mạng như sở chỉ huy chiến dịch Mường Phăng và chiến trường Điện Biên Phủ, bồi đắp niềm tự hào dân tộc cho các thế hệ người Việt Nam.

Đứng trước cột mốc số 0 bằng đá hoa cương nguyên khối giữa mây ngàn lộng gió trên đỉnh cao 1.864 mét, đặt bàn tay lên Quốc huy Việt Nam chạm khắc trang trọng trên mặt đá hướng về phía đông nam, mỗi người con đất Việt đều trào dâng niềm xúc động thiêng liêng trước dáng hình Tổ quốc.

Giữa đại ngàn Tây Bắc trùng điệp, cực Tây A Pa Chải mãi là cột mốc chủ quyền thiêng liêng khẳng định tầm vóc địa lý, lịch sử và bản sắc văn hóa đa dân tộc của tỉnh Điện Biên. Để tìm hiểu toàn diện hệ thống cơ sở dữ liệu bách khoa về các danh thắng biên cương, di tích lịch sử, lễ hội truyền thống và đặc sản vùng cao, độc giả có thể truy cập chuyên trang Điện Biên NSSC thuộc mạng lưới cổng thông tin quốc gia.

Chia sẻ:
ĐC

NSSC Điện Biên

dienbien.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Điện Biên.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Địa điểm Điện Biên.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất