Bỏ qua đến nội dung

Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ - Biểu tượng ký ức hào hùng nơi lòng chảo Mường Thanh

Tọa lạc trên trục đường Võ Nguyên Giáp thuộc phường Mường Thanh, thành phố Điện Biên Phủ, Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ là công trình văn hóa lịch sử trọng điểm lưu giữ trọn vẹn ký ức hào hùng của dân tộc Việt Nam. Với tạo hình chiếc mũ nan phủ lưới ngụy trang độc đáo, nơi đây trưng bày hệ thống tư liệu quý giá và kiệt tác nghệ thuật tái hiện chiến dịch năm 1954.

NSSC Điện BiênĐăng: Cập nhật lần cuối: 18 phút đọc

Toàn cảnh kiến trúc hình mũ nan phủ lưới ngụy trang của Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ

Nằm đối diện Nghĩa trang liệt sĩ Quốc gia A1 trên trục đường Võ Nguyên Giáp thuộc phường Mường Thanh, Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ đóng vai trò là trung tâm lưu trữ, nghiên cứu và giới thiệu di sản tư liệu lớn nhất của tỉnh Điện Biên. Công trình kiến trúc hiện đại mang hình dáng mũ nan phủ lưới ngụy trang của chiến sĩ Điện Biên này hiện bảo quản gần 1.000 hiện vật lịch sử gốc cùng không gian tranh tròn Panorama quy mô bậc nhất Đông Nam Á.

Lịch sử hình thành Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ

Trong tổng thể quy hoạch bảo tồn và phát huy giá trị quần thể di tích Chiến trường Điện Biên Phủ giữa lòng chảo cánh đồng Mường Thanh, Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ giữ vị trí kết nối trung tâm về mặt không gian lẫn chiều sâu tư liệu. Quá trình hình thành và phát triển của thiết chế văn hóa này gắn liền với hơn sáu thập kỷ gìn giữ ký ức hào hùng của quân và dân Việt Nam sau mùa xuân lịch sử năm 1954.

Bối cảnh ra đời từ nhà trưng bày năm 1958

Ngược dòng lịch sử ngay sau khi Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954 kết thúc thắng lợi vào ngày 07 tháng 05 năm 1954, công tác thu thập và bảo quản các kỷ vật chiến trường đã được Quân đội nhân dân Việt Nam triển khai khẩn trương. Đến năm 1958, tiền thân của Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ được thành lập dưới tên gọi Khu trưng bày bổ sung di tích lịch sử Điện Biên Phủ do bộ đội Sư đoàn 316 trực tiếp quản lý nhằm phục vụ đồng bào và chiến sĩ cả nước lên thăm lại chiến trường xưa.

Tháng 10 năm 1964, nhân dịp kỷ niệm 10 năm ngày giải phóng Điện Biên Phủ, Bộ Văn hóa quyết định nâng cấp cơ sở ban đầu thành Nhà bảo tàng Điện Biên Phủ trực thuộc ngành văn hóa quản lý. Đến ngày 26 tháng 04 năm 1984 (dịp kỷ niệm 30 năm chiến thắng), công trình nhà trưng bày được cải tạo trên khuôn viên tại phường Mường Thanh và chính thức mang tên gọi Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ như ngày nay.

Trải qua gần ba thập kỷ hoạt động từ năm 1984 đến đầu thế kỷ XXI, tòa nhà bảo tàng cũ đã đón tiếp hàng triệu lượt đồng bào và bạn bè quốc tế đến tìm hiểu về chiến thắng Điện Biên Phủ. Trước yêu cầu bảo quản lâu dài hàng nghìn hiện vật lịch sử quý hiếm theo tiêu chuẩn bảo tàng học hiện đại, Đảng và Nhà nước đã phê duyệt dự án xây dựng mới toàn bộ công trình bảo tàng vào năm 2012.

Dấu mốc khánh thành công trình mới năm 2014

Dự án xây dựng mới Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ được khởi công tháng 10 năm 2012 tại vị trí đắc địa trên trục đường Võ Nguyên Giáp thuộc tổ dân phố 1, phường Mường Thanh, thành phố Điện Biên Phủ. Vị trí này nằm ngay tại trung tâm cụm di tích trọng điểm của lòng chảo Điện Biên: phía trước đối diện Nghĩa trang liệt sĩ Quốc gia A1, phía đông bắc giáp di tích Đồi A1 và Đền thờ liệt sĩ tại Chiến trường Điện Biên Phủ, còn phía tây kết nối thẳng ra cầu Mường Thanh, hầm Đờ Cát Điện Biên và Tượng đài Chiến thắng Điện Biên Phủ.

Ngày 05 tháng 05 năm 2014, đúng vào dịp kỷ niệm 60 năm chiến thắng Điện Biên Phủ, công trình Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ mới chính thức khánh thành và mở cửa đón công chúng tham quan giai đoạn một. Tiếp đó, từ năm 2019 đến tháng 05 năm 2022, hạng mục nghệ thuật đặc biệt ở tầng hai của tòa nhà là công trình tranh tròn Panorama tái hiện toàn cảnh chiến dịch đã được hoàn thiện và đưa vào phục vụ nhân dân.

Hạng mục thông tin bách khoaThông số chuẩn xác tại Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên PhủÝ nghĩa kiến trúc và giá trị di sản lịch sử
Vị trí tọa lạc hành chínhTrục đường Võ Nguyên Giáp, phường Mường ThanhTrung tâm thành phố Điện Biên Phủ, đối diện Nghĩa trang liệt sĩ A1
Các mốc thời gian lịch sửTiền thân năm 1958, đổi tên năm 1984, xây mới 2012 - 2014Hơn sáu thập kỷ sưu tầm, bảo quản di sản chiến trường Điện Biên Phủ
Ý tưởng tạo hình kiến trúcHình nón cụt mô phỏng chiếc mũ nan phủ lưới ngụy trangTôn vinh hình ảnh bình dị mà anh dũng của người chiến sĩ Điện Biên
Tổng diện tích quy hoạchKhuôn viên rộng 22.000 m²; diện tích sàn xây dựng 7.000 m²Tổ hợp gồm 1 tầng hầm, 1 tầng nổi trưng bày chính và khu ngoài trời
Diện tích trưng bày nội thấtRộng 1.250 m² tại tầng nổi, chia làm 5 phân khu chủ đềTrưng bày gần 1.000 tài liệu, hiện vật lịch sử, hình ảnh và bản đồ gốc
Khu trưng bày ngoài trờiDiện tích hơn 3.500 m² bố trí vũ khí và khí tài hạng nặngBảo quản pháo cao xạ 37mm, lựu pháo 105mm, xe tăng và xác máy bay
Kiệt tác nghệ thuật tầng máiKhông gian tranh tròn Panorama dài 132 m, cao 20,5 mTổng diện tích bề mặt 3.225 m² với hơn 4.500 nhân vật chiến trường
Giá trị nhân văn cốt lõiGiáo dục truyền thống yêu nước và khát vọng hòa bìnhKhẳng định tinh thần nhân nghĩa, khép lại quá khứ, hướng tới tương lai

Kiến trúc mũ nan tại Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ

Điểm nhấn thị giác gây ấn tượng sâu sắc nhất đối với bất kỳ ai đi ngang qua trục đường Võ Nguyên Giáp tại phường Mường Thanh chính là ngôn ngữ kiến trúc độc bản của Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ. Toàn bộ khối nhà chính được thiết kế như một tác phẩm điêu khắc khổng lồ mang đậm hơi thở lịch sử quân sự Việt Nam kết hợp hài hòa với bản sắc văn hóa vùng cao Tây Bắc.

Hình khối nón cụt mô phỏng mũ nan chiến sĩ

Về mặt hình thái kiến trúc, tòa nhà chính của Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ được thiết kế theo dạng hình nón cụt có đường kính đáy rộng 62 mét, chiều cao công trình đạt 19,5 mét, mô phỏng trực tiếp hình ảnh chiếc mũ nan phủ lưới ngụy trang gắn với tấm huy hiệu "Chiến sĩ Điện Biên" của bộ đội Cụ Hồ trong chiến dịch mùa xuân năm 1954. Bao bọc quanh mặt ngoài khối nón cụt là hệ thống các thanh bê tông cốt thép sơn trắng đan chéo nhau theo hình quả trám đều đặn, gợi liên tưởng chân thực đến tấm lưới ngụy trang gài lá rừng từng che chở cho người chiến sĩ Điện Biên.

Ngay chính giữa mặt tiền khối nón cụt hướng thẳng ra trục đường Võ Nguyên Giáp là phù điêu biểu tượng Huy hiệu Chiến sĩ Điện Biên cỡ lớn nổi bật trên nền đá ốp màu xám trầm mặc. Hệ mái vòm của Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ được cấu tạo bởi 24 múi mái hình nan quạt chụm vào tâm điểm ở đỉnh vòm, vừa đảm bảo kết cấu chịu lực vượt nhịp lớn, vừa tạo nên không gian vòm tròn hoàn hảo cho phòng trưng bày nghệ thuật bên trong.

Bên cạnh ngôn ngữ biểu tượng quân sự, kiến trúc của Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ còn tiếp thu tinh tế cấu trúc không gian nhà sàn truyền thống của đồng bào dân tộc Thái tại vùng lòng chảo Mường Thanh. Phần đế tòa nhà được tạo dáng như những cánh sao xòe rộng phủ thảm cỏ xanh mướt nối liền từ mặt sân lên tầng mái cảnh quan, giúp khối công trình hòa nhập mềm mại vào bức nền núi rừng Tây Bắc.

Tổ chức không gian tầng hầm và khu ngoài trời

Toàn bộ khuôn viên của Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ tại phường Mường Thanh trải rộng trên diện tích 22.000 mét vuông, được quy hoạch khoa học thành các phân khu chức năng liên hoàn gồm khối nhà chính (1 tầng hầm và 1 tầng nổi có gác lửng) cùng hệ thống quảng trường, vườn cây xanh và khu trưng bày vũ khí ngoài trời. Tầng hầm đóng vai trò là không gian đón tiếp, sảnh khánh tiết, phòng chiếu phim tư liệu và kho bảo quản hiện vật tiêu chuẩn quốc tế.

Từ sảnh tầng hầm, lối dẫn tham quan đưa công chúng tiến lên tầng nổi chính của Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ — nơi bố trí không gian trưng bày cố định có diện tích 1.250 mét vuông được thiết kế theo tuyến tham quan một chiều khép kín xung quanh lõi trục trung tâm. Cách tổ chức dây chuyền công năng theo vòng tròn đồng tâm giúp người xem theo dõi mạch lạc diễn biến lịch sử theo trình tự thời gian, đồng thời dẫn lối trực tiếp lên không gian tranh tròn Panorama ở tầng mái phía trên.

Bao quanh khối nhà chính là khu trưng bày ngoài trời có diện tích hơn 3.500 mét vuông. Tại không gian mở này, Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ trưng bày hàng chục hiện vật thể khối lớn nguyên bản của cả Quân đội nhân dân Việt Nam và quân đội Pháp từng tham chiến tại lòng chảo Điện Biên năm 1954 như khẩu pháo cao xạ 37mm, pháo mặt đất 105mm, cối 120mm, xe tăng hạng nhẹ M24 Chaffee và các mảnh xác máy bay vận tải C-119.

Tổ hợp tượng tái hiện cảnh bộ đội kéo pháo bên trong Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ
Tổ hợp tượng tái hiện cảnh bộ đội kéo pháo bên trong Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ

Kho tàng hiện vật trong Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ

Bước vào bên trong không gian nội thất của Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, lịch sử hào hùng của dân tộc được tái hiện sống động thông qua gần 1.000 tài liệu, hiện vật lịch sử, ảnh tư liệu gốc, bản đồ tác chiến kết hợp với các cụm tượng điêu khắc và mô hình sa bàn điện tử. Toàn bộ hệ thống trưng bày là sự kết tinh giữa tính chân thực sử học và nghệ thuật trưng bày bảo tàng đương đại.

Năm phân khu trưng bày theo tiến trình chiến dịch

Không gian trưng bày cố định rộng 1.250 mét vuông tại tầng nổi của Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ được chia thành 5 phần nội dung lớn, dẫn dắt người xem đi qua toàn bộ tiến trình lịch sử của chiến thắng năm 1954. Mở đầu là phần Sơ lược cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược từ tháng 9 năm 1945 đến trước thu đông năm 1953, làm rõ âm mưu xây dựng tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ và quyết sách chiến lược của Trung ương Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Bộ Tổng Tư lệnh đứng đầu là Đại tướng Võ Nguyên Giáp tại sở chỉ huy chiến dịch Mường Phăng.

Phần trưng bày thứ hai và thứ ba tại Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ khắc họa trọn vẹn diễn biến 56 ngày đêm của Chiến dịch Điện Biên Phủ (từ ngày 13/03/1954 đến ngày 07/05/1954) cùng sự chi viện to lớn của hậu phương. Tại đây, người xem xúc động trước cụm tượng tái hiện kỳ tích kéo pháo vào kéo pháo ra tại Điện Biên Phủ gắn với tấm gương anh hùng Tô Vĩnh Diện, bản văn kiện Lệnh động viên toàn quân mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ, cùng diễn biến trận mở màn cứ điểm Him Lam ngày 13/3/1954 tại cứ điểm Him Lam Điện Biên nơi anh hùng Phan Đình Giót lấp lỗ châu mai, trận đánh tại đồi Độc Lập Điện Biên với gương anh hùng Trần Can và khoảnh khắc tổ xung kích của anh hùng Tạ Quốc Luật bắt sống tướng De Castries.

Hàng loạt hiện vật lịch sử vô giá gắn liền với đời sống chiến đấu của người chiến sĩ Điện Biên và dân công hỏa tuyến được bảo quản trang trọng trong các tủ kính chuyên dụng của Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ. Tiêu biểu nhất là chiếc xe đạp thồ của anh hùng Ma Văn Thắng từng thồ tới 352 ki-lô-gam lương thực vượt đèo dốc ra tiền tuyến; chiếc xe cút kít của ông Trịnh Đình Bầm; chiếc áo trấn thủ, ca uống nước, cuốc chim đào hào của chiến sĩ; cùng những kỷ vật thể hiện sự ủng hộ của nhân dân yêu chuộng hòa bình trên thế giới ở phần trưng bày thứ tư và thứ năm.

Cảnh lá cờ Quyết chiến Quyết thắng tung bay trong bức tranh tròn Panorama tại Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ
Cảnh lá cờ Quyết chiến Quyết thắng tung bay trong bức tranh tròn Panorama tại Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ

Kiệt tác tranh tròn Panorama dưới vòm mái bảo tàng

Điểm nhấn nghệ thuật đặc sắc nhất bên trong Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ chính là không gian trưng bày bức tranh Panorama Chiến dịch Điện Biên Phủ đặt tại tầng hai dưới vòm mái hình nón cụt của tòa nhà. Đây là tác phẩm tranh tròn Panorama đề tài lịch sử quân sự đầu tiên tại Việt Nam và là một trong những bức tranh tròn lớn nhất thế giới hiện nay, được gần 200 họa sĩ, nhà điêu khắc tài năng thực hiện ròng rã trong suốt 9 năm.

Tác phẩm tranh tròn Panorama tại Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ được vẽ bằng chất liệu sơn dầu trên nền vải toan nguyên khổ bao quanh toàn bộ mặt trong hình trụ tròn của tòa nhà với chiều dài 132 mét, chiều cao 20,5 mét, đường kính 42 mét và tổng diện tích bề mặt lên tới 3.225 mét vuông. Phía dưới chân bức tranh sơn dầu 360 độ là phần mô hình đắp nổi địa hình thực tế rộng 750 mét vuông nối tiếp liền mạch với mặt tranh, kết hợp cùng phần vòm bầu trời phía trên tạo nên hiệu ứng thị giác đa chiều sống động.

Nội dung của bức tranh tròn Panorama được bố cục chặt chẽ theo 4 trường đoạn lịch sử nối tiếp nhau: trường đoạn 1 "Toàn dân ra trận" khắc họa từng đoàn dân công hỏa tuyến, xe đạp thồ và bộ đội vượt núi băng rừng; trường đoạn 2 "Khúc dạo đầu hùng tráng" tái hiện trận đánh mở màn tại cứ điểm Him Lam; trường đoạn 3 "Cuộc đối đầu lịch sử" miêu tả những trận đánh cam go trên đồi A1 cùng những khẩu pháo cao xạ 37mm bảo vệ bầu trời; và trường đoạn 4 "Khúc khải hoàn chiến thắng" với hình ảnh lá cờ Quyết chiến Quyết thắng tung bay trên nóc hầm tướng De Castries.

Giá trị di sản của Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ

Vượt lên trên vai trò của một công trình kiến trúc lưu giữ kỷ vật quá khứ, Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ đã trở thành một biểu tượng văn hóa tinh thần thiêng liêng nơi miền biên viễn Tây Bắc. Mỗi câu chuyện lịch sử được kể lại dưới mái vòm chiếc mũ nan phủ lưới ngụy trang đều gửi gắm thông điệp sâu sắc về lòng yêu nước, chủ nghĩa nhân văn và khát vọng hòa bình bền vững của dân tộc Việt Nam.

Biểu tượng giáo dục truyền thống yêu chuộng hòa bình

Trong dòng chảy lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, những cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc luôn bắt nguồn từ khát vọng thiêng liêng về độc lập, tự do và nền thái bình muôn thuở. Khi tham quan hệ thống hiện vật lịch sử và bức tranh tròn Panorama tại Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, công chúng không chỉ thấu hiểu sự hy sinh cao cả của thế hệ cha anh — những người chiến sĩ Điện Biên đã ngã xuống trên mảnh đất phường Mường Thanh — mà còn cảm nhận sâu sắc giá trị vô giá của hòa bình hôm nay.

Cách trưng bày và thuyết minh tại Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ luôn tuân thủ nghiêm ngặt tính khách quan khoa học lịch sử và truyền thống nhân nghĩa, yêu chuộng hòa bình của người Việt Nam. Ngay cả trong các trường đoạn tái hiện chiến trường khốc liệt hay hình ảnh binh sĩ đối phương hạ vũ khí, bức tranh tròn Panorama và các tư liệu trưng bày vẫn khắc họa rõ nét chính sách nhân đạo của Chính phủ Việt Nam khi quân y bộ đội ta tận tình cứu chữa thương binh Pháp ngay tại chiến hào sau ngày 07 tháng 05 năm 1954.

Ngày nay, Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ trên trục đường Võ Nguyên Giáp là điểm gặp gỡ đầy xúc động của các cựu chiến binh, thế hệ trẻ Việt Nam và du khách quốc tế. Trong tinh thần khép lại quá khứ, tôn trọng lịch sử và hướng tới tương lai hữu nghị hợp tác, không gian bảo tàng đã trở thành nhịp cầu văn hóa kết nối tình đoàn kết giữa các dân tộc vì một thế giới hòa bình, ổn định và phát triển.

Ứng dụng công nghệ bảo tồn ký ức lịch sử dân tộc

Nhằm bảo vệ nguyên vẹn tuổi thọ của hàng nghìn tài liệu, kỷ vật kháng chiến và nâng cao chất lượng truyền tải tri thức lịch sử tới cộng đồng, Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp khoa học bảo tàng hiện đại gắn với chuyển đổi số di sản qua bốn nhiệm vụ trọng tâm.

  • Bảo quản phòng ngừa và kiểm soát vi khí hậu kho cơ sở: Ứng dụng hệ thống kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm tự động tại kho lưu trữ tầng hầm nhằm bảo vệ tối đa các hiện vật lịch sử bằng giấy, vải sợi, gỗ tre (như xe đạp thồ, áo trấn thủ, thư tay chiến sĩ) và bảo dưỡng định kỳ các vũ khí hạng nặng như pháo cao xạ 37mm ngoài trời.
  • Số hóa toàn diện cơ sở dữ liệu hiện vật và tư liệu lịch sử: Xây dựng hồ sơ số hóa 2D, 3D và gắn mã tra cứu thông tin thông minh cho từng nhóm hiện vật tiêu biểu, giúp độc giả dễ dàng tra cứu câu chuyện gắn liền với từng kỷ vật của chiến sĩ Điện Biên.
  • Kết nối đồng bộ không gian bảo tàng với hệ sinh thái văn hóa bản địa: Liên kết hành trình tìm hiểu lịch sử tại phường Mường Thanh với việc khám phá di sản văn hóa các dân tộc Điện Biên như nghệ thuật Xòe Thái Điện Biên, nghề dệt thổ cẩm người Thái Mường Thanh, bản văn hóa bản Mển Điện Biên và sản vật gạo Điện Biên trứ danh.
  • Đổi mới hoạt động giáo dục di sản tương tác cho thế hệ trẻ: Tổ chức các chương trình học tập lịch sử chuyên đề kết hợp trình diễn ánh sáng và âm thanh đa phương tiện tại không gian tranh tròn Panorama.

Giữa lòng chảo Điện Biên lịch sử bốn mùa hoa ban khoe sắc, Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ mãi là công trình biểu tượng kết tinh trí tuệ kiến trúc, nghệ thuật hội họa và ký ức bất diệt của dân tộc Việt Nam. Để tìm hiểu toàn diện hệ thống cơ sở dữ liệu bách khoa về các di tích lịch sử, danh nhân kháng chiến, danh thắng tự nhiên và văn hóa bản địa trên địa bàn tỉnh, độc giả có thể truy cập chuyên trang Điện Biên NSSC thuộc mạng lưới cổng thông tin quốc gia.

Chia sẻ:
ĐC

NSSC Điện Biên

dienbien.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Điện Biên.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Địa điểm Điện Biên.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất