Chiến dịch giải phóng Lai Châu tháng 12 năm 1953 - Đòn tiến công thần tốc cô lập Điện Biên Phủ
NSSC Điện BiênĐăng: Cập nhật lần cuối: 14 phút đọc

Trong cục diện Tiến công chiến lược Đông Xuân 1953 – 1954 tạo tiền đề trực tiếp cho trận quyết chiến tại lòng chảo Mường Thanh, chiến dịch giải phóng Lai Châu tháng 12 năm 1953 giữ vai trò là đòn truy kích mở màn đầy bất ngờ trên mặt trận Tây Bắc. Bằng tinh thần băng rừng vượt núi của Đại đoàn 316 Bông Lau, bộ đội ta đã quét sạch hệ thống đồn bốt địch tại thị xã Lai Châu cũ Mường Lay, thực hiện mục tiêu cô lập tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ.
Bối cảnh lịch sử chiến dịch giải phóng Lai Châu tháng 12 năm 1953
Để nhận diện đúng giá trị chiến lược của chiến dịch giải phóng Lai Châu tháng 12 năm 1953, lịch sử quân sự Việt Nam luôn gắn liền sự kiện này với bước chuyển biến cục diện trên chiến trường Tây Bắc cuối năm 1953.
Vị trí chiến lược của thị xã Lai Châu cũ
Sau thắng lợi của Chiến dịch Tây Bắc cuối năm 1952 giải phóng toàn bộ tỉnh Sơn La, Nghĩa Lộ và phần lớn diện tích tỉnh Lai Châu cũ, trên toàn vùng rừng núi Tây Bắc rộng lớn, thực dân Pháp chỉ còn giữ được một căn cứ duy nhất là thị xã Lai Châu (nằm tại vị trí ngã ba sông Đà và sông Nậm Na, nay chính là địa bàn thị xã Mường Lay thuộc tỉnh Điện Biên).
Khi phát hiện Đại đoàn 316 Bông Lau của Quân đội nhân dân Việt Nam bắt đầu hành quân từ hậu phương lên hướng Tây Bắc vào giữa tháng 11 năm 1953, tướng Henri Navarre nhận thấy thị xã Lai Châu không thể trụ vững nếu bị tiến công, nên ngày 20 tháng 11 năm 1953 đã cho quân nhảy dù chiếm đóng thung lũng Mường Thanh (cách thị xã Lai Châu khoảng 100 cây số về phía Nam theo Đường 12) để vừa chặn đường tiến sang Lào, vừa làm bàn đạp đón lực lượng từ Lai Châu rút về.
Mệnh lệnh truy kích thần tốc của Bộ Tổng Tư lệnh
Theo kế hoạch ban đầu của Bộ Tổng Tư lệnh được Chủ tịch Hồ Chí Minh và Bộ Chính trị phê chuẩn, Đại đoàn 316 được lệnh tiến quân lên giải phóng Lai Châu vào trung tuần tháng 12 năm 1953.
Nắm bắt kịp thời động thái rút chạy của địch vào ngày 7 tháng 12 năm 1953, Tổng Tư lệnh Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã lập tức phát lệnh cho Đại đoàn 316 bỏ qua các mục tiêu thứ yếu, tổ chức hành quân thần tốc ngày đêm theo hai mũi chiến lược.

Diễn biến thần tốc chiến dịch giải phóng Lai Châu tháng 12 năm 1953
Diễn ra liên tục suốt mười ngày đêm không nghỉ từ ngày 10 đến ngày 20 tháng 12 năm 1953, chiến dịch giải phóng Lai Châu tháng 12 năm 1953 là một mẫu mực xuất sắc về nghệ thuật hành quân truy kích đường rừng và đánh vận động phục kích của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Giải phóng thị xã Lai Châu tháng mười hai
Đêm ngày 10 tháng 12 năm 1953, chiến dịch chính thức mở màn khi các đơn vị tiền vệ của Trung đoàn 174 (Đại đoàn 316) nổ súng tiêu diệt vị trí Paậm Pơi nằm ở phía Đông Bắc thị xã Lai Châu, mở thông cánh cửa tiến vào sào huyệt địch.
Không dừng lại nghỉ ngơi dù chỉ một giờ, ngay trong sáng 12 tháng 12, các tiểu đoàn của Trung đoàn 174 và Trung đoàn 98 đã lập tức vượt sông Đà trên những chiếc thuyền độc mộc của đồng bào Thái – nơi gắn liền với truyền thống lễ hội Đua thuyền đuôi én Mường Lay – để mở cuộc truy kích thần tốc dọc theo thung lũng hiểm trở suốt ngày đêm.
Trận quyết chiến Mường Pồn và vây quét Bản Tấu
Trong khi mũi truy kích từ phía Bắc đang bám sát gót các tiểu đoàn địch rút chạy từ thị xã Lai Châu xuống, mũi vu hồi chủ lực của Tiểu đoàn 439 thuộc Trung đoàn 98 (Đại đoàn 316) đã thực hiện cuộc hành quân băng rừng vượt núi suốt ba ngày đêm không nghỉ để kịp có mặt tại thung lũng Mường Pồn vào chiều ngày 12 tháng 12 năm 1953.
Đêm 12 và suốt ngày 13 tháng 12 năm 1953, trận phục kích Mường Pồn diễn ra vô cùng ác liệt giữa Tiểu đoàn 439 với lực lượng địch đông gấp bội có máy bay khu trục và pháo binh yểm trợ. Với tinh thần chiến đấu dũng cảm ngoan cường của các chiến sĩ mà tiêu biểu là Anh hùng Bế Văn Đàn lấy hai vai mình làm giá súng trung liên cho đồng đội Chu Văn Pù nhả đạn tiêu diệt địch tại Mường Pồn, quân ta đã đánh thiệt hại nặng cánh quân ứng cứu từ Điện Biên Phủ lên và buộc chúng phải tháo chạy về Mường Thanh vào ngày 14 tháng 12.
| Mốc thời gian tháng 12/1953 | Sự kiện và diễn biến tác chiến tiêu biểu | Địa điểm gắn liền (nay thuộc Điện Biên) | Kết quả và ý nghĩa quân sự |
|---|---|---|---|
| Ngày 07/12/1953 | Phát hiện Pháp bắt đầu rút quân khỏi thị xã Lai Châu, Đại tướng Võ Nguyên Giáp lệnh truy kích | Sở chỉ huy tối cao và tuyến hành quân Tây Bắc | Chuyển nhanh từ kế hoạch đánh công kiên sang hành quân truy kích và bao vây chia cắt |
| Đêm 10/12/1953 | Nổ súng tiêu diệt cứ điểm tiền tiêu Paậm Pơi, mở màn chiến dịch giải phóng Lai Châu | Khu vực Paậm Pơi (phía Đông Bắc thị xã Mường Lay) | Đập tan tuyến phòng ngự ngoại vi, buộc quân địch ở thị xã hoảng loạn rút chạy |
| Sáng ngày 12/12/1953 | Quân đội nhân dân Việt Nam tiến vào giải phóng hoàn toàn thị xã Lai Châu cũ | Thị xã Lai Châu cũ (nay là thị xã Mường Lay, tỉnh Điện Biên) | Xóa bỏ hoàn toàn sào huyệt cuối cùng của Pháp ở phía Bắc Tây Bắc, lập lại chính quyền cách mạng |
| Ngày 12/12 – 14/12/1953 | Trận đánh chặn quyết liệt tại Mường Pồn gắn với tấm gương Anh hùng Bế Văn Đàn lấy vai làm giá súng | Xã Mường Pồn (huyện Điện Biên, cách TP. Điện Biên Phủ 18km) | Đánh bại cánh quân dù lê dương từ Mường Thanh lên ứng cứu, khóa chặt Đường 12 |
| Ngày 15/12 – 20/12/1953 | Truy kích và bao vây tiêu diệt các tiểu đoàn địch rút chạy từ Lai Châu về tại Pu San, Bản Tấu | Dọc Đường 12 từ Mường Lay về Mường Pồn và vùng rừng núi Pu San | Tiêu diệt và làm tan rã 24 đại đội địch (hơn 2.500 quân), thu hơn 1.000 súng các loại |
| Sau ngày 20/12/1953 | Khép kín hoàn toàn vòng vây chiến lược quanh lòng chảo Mường Thanh từ cả bốn hướng | Toàn bộ vùng giải phóng tỉnh Lai Châu cũ và tỉnh Điện Biên | Cô lập hoàn toàn tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, tạo bàn đạp mở chiến dịch năm 1954 |
Sức mạnh quân dân trong chiến dịch giải phóng Lai Châu tháng 12 năm 1953
Thắng lợi vang dội chỉ trong mười ngày đêm của chiến dịch giải phóng Lai Châu tháng 12 năm 1953 là minh chứng sinh động cho sự kết hợp chặt chẽ giữa bộ đội chủ lực với lực lượng vũ trang địa phương và lòng yêu nước nồng nàn của đồng bào các dân tộc Tây Bắc.
Sự đồng lòng của đồng bào vùng Mường Lay
Trong suốt những ngày hành quân vượt qua những dãy núi cao hiểm trở dọc sông Đà và sông Nậm Na giữa mùa đông giá rét tháng 12 năm 1953, cán bộ chiến sĩ Đại đoàn 316 đã nhận được sự đùm bọc, giúp đỡ hết lòng của đồng bào các dân tộc Thái, Mông, Khơ Mú, Dao trên khắp mảnh đất từng ghi dấu truyền thống bất khuất của người anh hùng thiếu niên Vừ A Dính và chiến sĩ du kích Sùng Phài Sinh. Ngay khi bộ đội tiến vào thị xã Lai Châu cũ (nay là thị xã Mường Lay – vùng đất giàu bản sắc văn hóa với nghề làm bánh khẩu xén Mường Lay), hàng ngàn người dân địa phương đã đổ ra đường đón chào quân giải phóng, tự nguyện huy động hàng trăm thuyền mảng đưa bộ đội vượt sông Đà và dẫn đường tắt qua rừng sâu để đón đầu quân địch rút chạy.
Dưới sự lãnh đạo của Ủy ban kháng chiến hành chính tỉnh Lai Châu do ông Lò Văn Hặc làm Chủ tịch, nhân dân các bản làng vừa mới giải phóng đã nhanh chóng ổn định đời sống, lập các trạm tiếp tế cơm nắm, lương khô dọc Đường 12 để nuôi bộ đội truy kích và tham gia vận chuyển thương binh, thu gom vũ khí chiến lợi phẩm.

Chính sách đại đoàn kết và khoan hồng nhân đạo
Một nét đặc sắc mang đậm giá trị nhân văn và truyền thống yêu chuộng hòa bình của dân tộc Việt Nam trong chiến dịch giải phóng Lai Châu tháng 12 năm 1953 chính là việc thực hiện chính sách đại đoàn kết dân tộc và khoan hồng độ lượng đối với những binh lính người dân tộc thiểu số từng bị thực dân Pháp cưỡng bức cầm súng.
Thực hiện nghiêm chỉnh chính sách của Đảng và Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa lấy giáo dục, cảm hóa làm trọng và giải phóng đồng bào Tây Bắc khỏi cảnh nồi da xáo thịt, cán bộ chiến sĩ Đại đoàn 316 cùng chính quyền địa phương đã phối hợp với gia đình các binh lính đi sâu vào rừng gọi hàng.
Ý nghĩa chiến lược của chiến dịch giải phóng Lai Châu tháng 12 năm 1953
Đặt trong tổng thể tiến trình đi tới toàn thắng mùa hè năm 1954, chiến dịch giải phóng Lai Châu tháng 12 năm 1953 đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh lịch sử là bước chuẩn bị chiến trường trực tiếp và quyết định nhất cho trận quyết chiến tại lòng chảo Mường Thanh.
Cô lập tập đoàn cứ điểm từ hướng Bắc
Với việc giải phóng hoàn toàn thị xã Lai Châu cũ và kiểm soát trọn vẹn tuyến Đường 12 kéo dài đến tận xã Mường Pồn (chỉ còn cách trung tâm Mường Thanh hơn 15 cây số về phía Bắc), Quân đội nhân dân Việt Nam đã xóa sổ hoàn toàn nguy cơ bị địch đánh tập hậu từ phía Bắc và mở rộng vùng giải phóng Tây Bắc nối liền một dải từ biên giới Việt – Trung xuống tận sát thung lũng Điện Biên.
Thắng lợi tại Lai Châu và Mường Pồn đã tạo bàn đạp vững chắc để các đại đoàn chủ lực của ta tiến vào chiếm lĩnh các dãy núi bao quanh lòng chảo, triển khai Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954 và đi tới chiến thắng Điện Biên Phủ ngày 7 tháng 5 năm 1954.
Diện mạo thị xã Mường Lay và di tích Mường Pồn
Hơn bảy thập kỷ sau ngày giải phóng 12 tháng 12 năm 1953, vùng đất thị xã Lai Châu cũ bên ngã ba sông Đà nay đã trở thành thị xã Mường Lay thuộc tỉnh Điện Biên – một đô thị du lịch sinh thái và văn hóa đặc sắc với mặt hồ thủy điện Sơn La mênh mông uốn lượn giữa những dãy núi hùng vĩ và những nếp nhà sàn truyền thống của đồng bào Thái trắng.
Những tư liệu, bản đồ tác chiến và hiện vật thu được trong mười ngày đêm giải phóng Lai Châu cuối năm 1953 hiện đang được lưu giữ và giới thiệu trang trọng tại Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ trong tổng thể không gian di sản của di tích Chiến trường Điện Biên Phủ.
Câu hỏi thường gặp về cuộc tiến công giải phóng Lai Châu
Để phục vụ công tác tra cứu thông tin lịch sử chuẩn xác về chiến dịch giải phóng Lai Châu tháng 12 năm 1953, phần dưới đây tổng hợp các câu hỏi trọng tâm và nguồn tài liệu tham khảo chính thống.
Giải đáp các câu hỏi lịch sử trọng tâm
- Chiến dịch giải phóng Lai Châu diễn ra trong khoảng thời gian nào và do đơn vị nào làm chủ công? Chiến dịch diễn ra trong 10 ngày đêm từ ngày 10 tháng 12 đến ngày 20 tháng 12 năm 1953, do Đại đoàn 316 (Đại đoàn Bông Lau) phối hợp cùng lực lượng vũ trang địa phương tỉnh Lai Châu cũ trực tiếp thực hiện dưới sự chỉ đạo của Bộ Tổng Tư lệnh.
- Địa danh thị xã Lai Châu được giải phóng ngày 12/12/1953 nay thuộc địa phương nào? Thị xã Lai Châu cũ nằm tại ngã ba sông Đà và sông Nậm Na được giải phóng ngày 12 tháng 12 năm 1953 chính là địa bàn thị xã Mường Lay thuộc tỉnh Điện Biên ngày nay (sau khi chia tách tỉnh Điện Biên và tỉnh Lai Châu mới vào đầu năm 2004).
- Trận đánh tiêu biểu nhất trong chiến dịch giải phóng Lai Châu là trận nào? Trận đánh ác liệt và tiêu biểu nhất là trận phục kích và đánh chặn tại thung lũng Mường Pồn (từ ngày 12 đến 14/12/1953) của Tiểu đoàn 439, Trung đoàn 98, Đại đoàn 316, nơi Anh hùng Bế Văn Đàn đã dũng cảm lấy hai vai mình làm giá súng trung liên cho đồng đội tiêu diệt địch.
- Chiến dịch này có tác động như thế nào đến Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954? Thắng lợi của chiến dịch đã tiêu diệt và làm tan rã 24 đại đội địch (hơn 2.500 quân), giải phóng một vùng đất rộng lớn phía Bắc và cô lập hoàn toàn tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ về mặt đường bộ, tạo thế bao vây chiến lược vững chắc cho quân ta mở chiến dịch năm 1954.
Nguồn sử liệu và tài liệu tham khảo chính thống
- Tác phẩm Hồi ký Chỉ huy: Điện Biên Phủ – Điểm hẹn lịch sử của Đại tướng Võ Nguyên Giáp (Nhà xuất bản Quân đội nhân dân).
- Công trình Lịch sử Quân sự: Bộ sách Lịch sử Sư đoàn 316 (Đại đoàn Bông Lau) và Lịch sử Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp 1945 – 1954 của Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam.
- Lịch sử Địa phương: Công trình Lịch sử Đảng bộ tỉnh Điện Biên và Hồ sơ Di tích lịch sử Chiến thắng Mường Pồn – Giải phóng Lai Châu.
Khép lại mười ngày đêm tiến công thần tốc giữa núi rừng biên cương, chiến dịch giải phóng Lai Châu tháng 12 năm 1953 đã đi vào lịch sử dân tộc như khúc mở đầu thắng lợi giòn giã trên mặt trận Tây Bắc, kết tinh bản lĩnh quân sự xuất sắc và chính sách đại đoàn kết nhân văn của cách mạng Việt Nam. Toàn bộ hệ thống tư liệu chính sử, bản đồ di tích và các giá trị di sản gắn liền với chiến dịch lịch sử này tiếp tục được bảo tồn, số hóa và lan tỏa rộng rãi trên chuyên trang văn hóa bản địa Điện Biên NSSC, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước và khát vọng hòa bình bền vững cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
NSSC Điện Biên
dienbien.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Điện Biên.
Xem thêm các bài trong chuyên mục Lịch sử Điện Biên.
Bài liên quan
Nghề làm bánh khẩu xén Mường Lay - Hương vị Tết bên dòng sông Đà
Tìm hiểu nghề làm bánh khẩu xén Mường Lay tại tỉnh Điện Biên với kỹ thuật đồ xôi chõ gỗ, giã bột nóng, cán mỏng và tạo hình răng cưa trên phên tre truyền thống.
Nghề rèn người Mông Tủa Chùa - Di sản giữ lửa nơi cao nguyên đá
Tìm hiểu nghề rèn người Mông Tủa Chùa, Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia nổi tiếng với lò rèn ống bễ gỗ và bí quyết tôi thép rèn nông cụ trên cao nguyên đá.
Làng thổ cẩm Na Sang - Tinh hoa dệt vải cổ truyền của người Lào
Khám phá làng thổ cẩm Na Sang xã Núa Ngam, nơi đồng bào dân tộc Lào gìn giữ quy trình trồng bông, nhuộm chàm tự nhiên và nghệ thuật dệt hoa văn cổ truyền.



